Otomatik Eksternal Defibrilatör (OED), Türkçeye "Otomatik Harici Şok Cihazı" olarak da çevrilen, ani kalp durmasında kalbe kontrollü elektrik şoku uygulayan taşınabilir bir cihazdır. İngilizce kısaltması AED — Automated External Defibrillator olarak da yaygın kullanılır.
Hangi Durumlarda Kullanılır?
OED, kalbin tamamen durduğu (asistoli) durumlarda değil, ritmi bozulmuş ama hâlâ elektriksel aktivitesi olan iki spesifik kalp ritminde kullanılır:
- Ventriküler fibrilasyon (VF) — Kalbin titremesi, etkili kan pompalamayı durduran ölümcül ritim
- Nabızsız ventriküler taşikardi (NVT) — Çok hızlı ama etkisiz atış
Cihazın en önemli özelliği şudur: hastanın ritmini otomatik analiz eder ve sadece şok gerekli olduğunda şok verme komutu üretir. Yanlış kullanımdan dolayı sağlıklı bir kişiye şok verilmesi mümkün değildir.
OED Kullanımının 4 Temel Adımı
1. Cihazı Açın
Çoğu OED cihazı kapağı açıldığında otomatik çalışır. Aksi halde tek bir güç düğmesi vardır. Cihaz açıldığında sesli yönergeler başlar; bu yönergeleri takip etmek yeterlidir.
2. Pedleri Yerleştirin
Cihaz iki ped (yapışkanlı elektrot) içerir. Pedlerin üzerinde nereye yapıştırılacağını gösteren resimler vardır:
- Birinci ped: Sağ köprücük kemiği altına (göğüs kafesi üst sağı)
- İkinci ped: Sol koltuk altına, göğüs yan kısmına
Ped yapıştırılacak alan kuru olmalıdır. Çok kıllı göğüste pedlerden ilkini kullanarak kıllar koparılabilir (cihazda yedek ped çiftinin amacı budur).
3. Analizi Bekleyin
Pedler yerleştirildikten sonra cihaz "Hastaya dokunmayın, ritim analiz ediliyor" uyarısı verir. Bu sırada kimse hastaya temas etmemelidir — yanlış okuma olabilir.
Cihaz iki sonuçtan birine ulaşır:
- "Şok önerilir" — Bir sonraki adıma geçin
- "Şok önerilmez" — Temel yaşam desteğine (göğüs kompresyonu) devam edin
4. Şoku Verin
"Şok önerilir" durumunda:
- Yüksek sesle "Herkes uzaklaşsın!" diye uyarın
- Kimsenin hastaya temas etmediğini gözle kontrol edin
- Cihazdaki yanıp sönen "Şok" butonuna basın
- Şok verildikten hemen sonra göğüs kompresyonuna devam edin
OED kullanımı esnasında temel yaşam desteğine ara verilse bile, kompresyona en hızlı şekilde geri dönülmesi sağkalımı artırır. Cihazın 2 dakikalık aralıklarla ritim analizi yapması beklenir.
OED Nerelerde Bulundurulmalıdır?
Türkiye'de henüz tüm işyerleri için zorunlu değildir, ancak şu yerlerde bulundurulması güçlü şekilde önerilir:
- 50+ çalışanlı işyerleri
- Spor salonları ve fitness merkezleri
- Havalimanları, tren istasyonları, AVM'ler
- Okullar ve üniversiteler
- Oteller (özellikle 4-5 yıldız)
- Endüstriyel tesisler (yüksek voltaj, kimyasal vb.)
OED Eğitimi Almak Şart mı?
Temel İlk Yardım Eğitimi içerisinde OED kullanımı gösterilir; bu nedenle sertifikalı ilk yardımcılar cihazı kullanmaya yetkilidir. Ancak özellikle OED bulunduran kuruluşlarda 4 saatlik özel OED Eğitimi alınması; cihazın sürdürülebilirliği, batarya yönetimi ve tatbikat süreçleri açısından önemlidir.
OED Eğitimi programımız hem ilk yardımcılar hem de hiç eğitim almamış çalışanlar için uygundur.